Matematik, geometri ve coğrafla başta olmak üzere hayatın neredeyse bütün alanlarında önümüze çıkabilecek derecede önemli bir konu olan ölçek ile ilgili bilgileri aşağıda bulabilirsiniz.

Ölçek nedir?

Ölçek: Yeryüzündeki gerçek uzunlukların harita veya plana geçirilirken ne kadar küçültüldüğünü gösteren orana ölçek denir.

2 çeşit ölçek vardır:

• Kesir Ölçek
• Çizgi Ölçek

1) Kesir Ölçek: Payı 1 olan, kesir sayılarıyla gösterilen ölçektir.

NOT: Kesir ölçeklerde, paydadaki rakam büyüdükçe ölçek küçülür, görünen alan genişler ve haritaların ayrıntıları azalır. Paydadaki rakam küçüldükçe ölçek büyür, görülen alan daralır ve haritaların ayrıntıları artar.

2) Çizgi Ölçek: Plan veya haritanın bir köşesinde yatay bir çizgi ile gösterilir.

NOT: Çizgi ölçeklerde sıfırın solunda yer alan kısım, daha küçük uzunlukları ölçmek için kullanılır.

Ölçeklerin hesaplamaları: 

Gerçek Uzunlukların Hesaplanması

Gerçek Uzunluk = Haritadaki Uzunluk x Ölçeğin Paydası

GU = HU x ÖP

Örn. 1 / 2.500.000 ölçekli bir haritada iki şehir arasındaki uzunluk 4 cm’dir. Bu iki şehir arasındaki gerçek uzunluk kaç km’dir?

Çözüm:

Ö = 1 / 2.500.000 GU = HU x ÖP
HU = 4 cm GU = 4 x 2.500.000
GU = ? km GU = 10.000.000 cm
GU = 100 km

NOT: Birimler onar onar büyür, onar onar küçülür.

mm cm dm m dam hm km

1000000 100000 10000 1000 100 10 1 km

Ölçeğin Bulunması

Ölçek = Haritadaki Uzunluk
Gerçek Uzunluk

Ö = HU
GU

Örn. İki şehir arasındaki uzaklık gerçekte 640 km’dir. Harita üzerinde ise bu iki şehir arasındaki uzaklık 2 cm’dir.

Haritanın ölçeği nedir?

Çözüm:

GU = 640 km Ö = HU Ö = 2 Ö = 1
HU = 2 cm GU 64.000.000 32.000.000
Ö = ?
GU = 640 km = 64.000.000 cm

Haritadaki Uzunluğun Hesaplanması

Haritadaki Uzunluk = Gerçek Uzunluk

Ölçeğin Paydası

HU = GU
ÖP

Örn. A ile B şehri arasındaki uzaklık 550 km’dir. 1/5.000.000 ölçekli bir haritada bu iki şehir arasındaki uzunluk kaç cm olur?

Çözüm:

GU = 550 km HU = GU HU = 55.000.000 55 HU = 11 cm
Ö = 1/5.000.000 ÖP 5.000.000 5
HU = ?
GU = 550 km = 55.000.000 cm